+

कब्जियतमा मुख बार्नु हानिकारक हुनसक्छ

२०८० पुष  २५ गते १६:३९ २०८० पुष २५ गते १६:३९
Shares
कब्जियतमा मुख बार्नु हानिकारक हुनसक्छ

मलद्वार, पेट र आन्द्रासम्बन्धी स्वास्थ्य समस्या लिएर अस्पताल आउनेको संख्या बढिरहेको छ । यीमध्ये कब्जियतको समस्याले पिरोल्नेको संख्या पनि उल्लेख्य छ । पहिले ४० वर्षमाथिको उमेर समूहका व्यक्तिमा यो समस्या धेरै देखिनेमा अहिले विलासी जीवनशैली र गलत खानपानका कारण कलिलो उमेरका बालबालिकासमेत यसबाट पीडित भइरहेका छन् ।

कब्जियत एक यस्तो समस्या हो, जसमा पेट ठीक ढंगले सफा हुन पाउँदैन । मल त्याग गर्ने समयमा कष्ट हुन्छ । कब्जियतबाट प्रताडित व्यक्ति अन्य व्यक्तिको तुलनामा कम शौच गर्छन् । सामान्य व्यक्तिले दिनहुँ दिसा गर्छन्, तर कब्जियत भएकाले दुई-तीन दिनसम्म पनि शौच गर्न सकिरहेका हुँदैनन् ।

कब्जियतको समस्या भएका बेला शौच गर्दा मलद्वारमा पीडा हुने र रगत आउनेसम्म हुन्छ । यही कारण उनीहरुको पेट भारी हुन्छ, शरीर चंगा र छरितो महसुस हुँदैन । खानामा अरुचि हुन्छ । कब्जियतको कारण कतिलाई बान्ता र टाउको दुख्ने समस्या हुन्छ ।

कब्जियत हुनुको कारण मैदाजन्य खानेकुरा बढी खाने, तनावपूर्ण जीवन र व्यायाम फिटिक्कै नगर्नु हो । साथै केही रोगका औषधि दैनिक सेवनले पनि कब्जियतको जोखिम हुन्छ ।

कसलाई बढी कब्जियतको समस्या ?

बालबालिका

त्यसो त अहिलेको सागसब्जीमा हानिकारक रसायन मिसिएको पनि हुनसक्छ । धेरैजसो पौष्टिक आहार भनिएका खानेकुरा गुणस्तरीय र पोषिलो हुँदैनन् । यस्तोमा खानेकुराको गुणस्तर त्यसै कम छ । र, बालबालिकाहरुमा सागपात, हरिया सागसब्जी भन्दा जंकफुड र चक्लेटको बानी परेको देखिन्छ । उनीहरु पानीको सट्टा रसायन र रङ मिसिएको पेय पिउन रुचाउँछन् ।

एक त पौष्टिक तत्व कम खाने त्यसमाथि फुर्सदिलो समयमा बाहिर खेल्न नगई मोबाइल बढी चलाउने र त्यसमा रमाउने गर्दा शारीरिक गतिविधि अत्यन्त कम हुन पुग्छ । जसकारण कब्जियतको समस्या अन्य उमेर समूहभन्दा बढी बालबालिकामा देखिन्छ ।

वयस्क

आजभोलि वयस्क व्यक्तिहरु पनि शारीरिक गतिविधि र सन्तुलित खानपानमा निष्क्रिय देखिन्छन् । आफ्नो काम, पढाइ, करिअर बनाउन व्यस्त हुँदा शारीरिक गतिविधि कम हुन्छ । कतिपयको बानी त काम नसकी दिसा, पिसाब पनि समयमा नगर्ने बानी हुन्छ । जुन कब्जियतको मुख्य कारण हो ।

घरबाहिरको खाना, जंकफुड, चिया र कफी बढी खाने, सुत्ने र आराम गर्ने समयमा पनि मोबाइल प्रयोगमा समय खेर फाल्ने, पानी धेरै नपिउने, खाली पेट धेरै बस्ने गर्दा अपेक्षाकृत आन्द्राको चलायमान हुँदैन । यस्तो जीवनशैली जिउने व्यक्तिमा कब्जियतको समस्या देखिन्छ ।

वृद्ध

वृद्ध उमेरका व्यक्तिमा बाहिरको खानेकुरा कम खाने तथा घरको खानेकुरालाई प्राथमिकता दिने, चाँडै सुत्ने र उठ्ने जस्ता बानीले अन्य उमेर समूहका मानिसहरुको दाँजोमा वृद्धहरुमा कब्जियतको समस्या कम देखिन्छ । यसो भन्दैमा उनीहरुलाई कब्जियत नै हुँदैन भन्ने होइन । औषधिको प्रयोग र उमेरसँगै आन्द्राको पाचन क्षमता कम हुँदै जाने भएकोले यो उमेर समूहमा पनि कब्जियत हुन सक्छ ।

धेरै मुख बार्दा समस्या

कब्जियतको समस्या भएकाले सबैभन्दा बढी मुख बार्न थाल्दा समस्या बढिरहेको छ । बाहिरको खानेकुरा बार्नु त ठीक हो । तर धेरैले घरमा पाइने दाल, मोही, दही, माछामासु नै खान छाडेको देखिन्छ । यसले शरीरलाई झनै पोषणको कमी गराएर शारीरिक कमजोरी हुनेदेखि अन्य स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ ।

माछामासुका साथै दालभात, मकै, भटमास खान छाड्दा म्याग्नेसियम, भिटामिन, जिंक, बी १२ र डी जस्ता तत्वको कमी हुन जान्छ । फलस्वरुप छाला, नसा, जोर्नीमा दुखाइ र मानसिक समस्या बढ्दै जान्छ । जसले गर्दा कब्जियतको समस्या एवं यसको जटिलताका कारण अस्पताल धाइरहनुपर्ने अवस्था आउँछ । त्यसैले यसबारे जान्न के खाने ? के नखाने ? यसबारे बुझ्न आवश्यक छ ।

के नखाने ?

मदिरा

कब्जियतको समस्या नहोस् भन्नका मदिरा सेवन गर्नु हुँदैन । यसले शरीरलाई डिहाइड्रेसन (जलवियोजन) गराउँछ । हाम्रो शरीरमा पानीको कमी हुँदा तुलनात्मक रुपमा दिसा कमलो हुन नपाई कब्जियतको समस्या हुनसक्छ ।

मैदाजन्य खानेकुरा

मैदाजन्य खानेकुरा भन्नाले यसबाट निर्मित खानेकुरा चाउमिन, पास्ता, म:म, चाउचाउ जस्ता फास्टफुड पर्छन् । जुन दिनहुँजसो खाजाको रुपमा उपभोग भइरहेका हुन्छन् । मैदाजन्य खानेकुरा प्रशोधित गरिएको हुन्छ । जसमा फाइबर न्यून मात्रमा हुन्छ । त्यसैले त्यस्ता खानेकुरा कहिलेकाहीं खाँदा त्यति हानि नगरेपनि निरन्तर खाँदा कब्जियत गराउन सक्छ ।

त्यसैले दैनिक खानपिनमा मैदाजन्य खानेकुरा सम्भव भएसम्म कम गर्दै लैजानु उचित हुन्छ ।

क्याफिनयुक्त पेय

कब्जियतको समस्या हुनेहरुले कफी जस्ता क्याफिनयुक्त पेय कम गर्दै लैजानुपर्छ । किनकि यस्ता पेयले शरीरलाई डिहाइड्रेट गराउँछ । जब शरीरमा पानीको कमी हुन्छ तब दिसा गर्नमा कठिनाइ हुन्छ । जसले कब्जियतको समस्या गराउँछ ।

ब्रोइलर कुखुराको मासु

दिनहुँजसो ब्रोइलर कुखुराको मासु खाने व्यक्तिमा पनि कब्जियतको समस्याले पिरोल्न सक्छ । किनकि यस्ता कुखुरामा विभिन्न एन्टिबायोटिक औषधि प्रयोग गर्नुका साथै समयअगावै कुखुराको तौल बढाउन स्टोरोइड औषधि दिइएको हुन सक्छ । लगातार ब्रोइलर कुखुराको मासु खाँदा कब्जियतदेखि अन्य स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छ ।

के खाने ?

पानी बढी पिउने

पानी कमी भएमा कब्जियतको समस्या हुन्छ । कम पानी पिउँदा दिसा हुने प्रक्रियामा असर गर्छ ।

गहुँको चोकर

कब्जियतको समस्या हुनेले दैनिकजसो गहुँबाट बनेको चोकर खानु राम्रो हन्छ । किनभने यसमा अत्यधिक मात्रामा फाइबर हुन्छ । जसले दिसालाई कडा हुन दिंदैन ।

दाल तथा गेडागुडी

दाल घुलनशील फाइबर हो । जसले शरीरमा भएको पानीलाई सोसेर पचाएको खानेकुरामा तरलता ल्याउँछ । जसकारण दिसा आउन सहज हुन्छ ।

केरा

कब्जियत भएकालाई केरा फाइदाजनक फलफूल हो । केरामा पनि एक घुलनशील फाइबर हुन्छ ।

सागसब्जी

सागसब्जीमा मुला, गाँजर, पालुङ्गो जस्ता विभिन्न प्रजातिको साग, ब्रोकाउली, काउली खान सकिन्छ । यसमा उच्च मात्रामा फाइबरसँगै शरीरलाई आवश्यक भिटामिनको स्रोत पाइन्छ । यसले पाचन प्रक्रियामा सघाउ पुर्‍याउनुका साथै कब्जियतको समस्या कम गर्दै लैजान्छ ।

पर्याप्त झोलिलो खानेकुरा

पानी प्रशस्त भएको झोलिलो खानेकुरा तथा सादा पानी नै पर्याप्त पिउने बानी गरेमा शरीर सिञ्चित भइराख्छ । यसले कब्जियत हुने सम्भावना कम गर्छ । यो समस्या भएका व्यक्तिले दैनिक ८ देखि १० गिलास पानी पिएमा कब्जियतको समस्याबाट राहत मिल्छ ।

ध, दही र मोही

धेरैजसोले कब्जियतको समस्यामा दूध, दही र मोही चटक्कै खान छोडेको पाइन्छ । तर यसरी चटक्कै खान छोड्दा शरीरमा चाहिने पोषण र झोलिलो पदार्थको कमी हुन्छ । धेरैजसो अध्ययनले दुग्धजन्य पदार्थको सेवनले कब्जियतको समस्यामा कम गर्ने देखाएको छ । जसमध्ये एक अप्टिब्याकप्रोबायोटिक्स डटकममा प्रकाशित अध्ययन अनुसार दूधले खानेकुरा पचाउन सहज गर्ने, दही र मोहीमा हुने प्रोबायोटिकले स्वस्थ ब्याक्टेरियाको वृद्धि गराई खानेकुरा पचाउन, हाइड्रेट गरिराख्न र आन्द्राको परिचालनमा सहयोग गर्छ ।

माछामासु

कब्जियतको समस्याबाट पीडित धेरैले माछामासु खान मन हुँदाहुँदै पनि छाड्ने गरेका हुन्छन् । तर माछामासु छोड्दा शरीरलाई चाहिने प्रोटिन, भिटामिन बी १२ जस्ता तत्वको कमी हुन्छ । यस्तोमा के बुझ्न जरुरी छ भने माछामासुले सोझै कब्जियत गराउँदैन । बढी मसालेदार भएको मासु अत्यधिक खाने तर फाइबरयुक्त खानेकुरा पटक्कै नखाने र ‘रेड मिट‘ बढी खाँदा भने समस्या गराउन सक्छ । यस्तोमा  कम मसला हालेको, नतारेको माछामासु खाएपछि फाइबर भएको फलफूल वा सलाद खाने गरेमा कब्जियतले सताउँदैन ।

यद्यपि, रेड मिट भने नखाएकै राम्रो हुन्छ । यसमा उच्च बोसो हुने र फाइबर शून्य बराबर हुन्छ । जसले पाचनमा ढिला गराउँछ ।

बाहिरी खाजाको विकल्पमा के खाने ?

कार्यालय वा कलेजमा हुँदा बाहिरको खाजा खानुपर्ने अधिकांशको बाध्यता हुन्छ । यस्तो बाध्यता भएमा बाहिरको खानेकुरा सकेसम्म कम खाने, घरबाटै रोटी, ओट्स जस्ता खानेकुरा लिएर जान सकिन्छ । यो सम्भव नभएमा बाहिर खाँदा झोलयुक्त खाजालाई प्राथमिकता दिने र मैदाजन्य खानेकुरा खानै परेको खण्डमा फलफूल पनि साथमा खाने गर्नुपर्छ । साथै, प्रशस्त मात्रामा पानी पिउनु समाधानको उपाय हुनसक्छ ।

मसालेदार तथा सुक्खा खानेकुरा कम गरी पौष्टिक आहार, पर्याप्त पानी दैनिकजसो पिउनुका साथै खानालाई पचाउन र शरीरको हरेक अंगलाई चलायमान राख्न शारीरिक व्यायाम गर्ने, राति ८ घण्टा सुत्ने र तनाव कम लिने गरेमा कब्जियतबाट सजिलै बच्न सकिन्छ ।

कब्जियत खानेकुरा डा. प्रभाकर शाह स्वास्थ्य
डा. प्रभाकर शाह
लेखक
डा. प्रभाकर शाह
जनरल तथा ल्याप्रोस्कोपिक सर्जन

जनरल तथा ल्याप्रोस्कोपिक सर्जन डा. शाह सिनामंगलको होप अस्पतालमा कार्यरत छन् । उनले काठमाडौं युनिभर्सिटी स्कुल अफ मेडिकल साइन्सबाट एबीबीएस र किङ एडवार्ड मेडिकल युनिभर्सिटी, मायो अस्पतालबाट जनरल एण्ड ल्याप्रोस्कोपिक सर्जरीमा एमएस गरेका छन् ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

दुई थरीको हुन्छ माइग्रेन, कुन कति गम्भीर ?

दुई थरीको हुन्छ माइग्रेन, कुन कति गम्भीर ?

चिकित्सा शिक्षा स्नातकोत्तर तहको म्याचिङ प्रक्रिया अघि नबढाउन सर्वोच्चको आदेश

चिकित्सा शिक्षा स्नातकोत्तर तहको म्याचिङ प्रक्रिया अघि नबढाउन सर्वोच्चको आदेश

हड्डी कमजोर बनाउने रोग ‘अस्टियोपोरोसिस’ के हो ?

हड्डी कमजोर बनाउने रोग ‘अस्टियोपोरोसिस’ के हो ?

सात सरल योगासन, जसले घटाउँछ पेटको बोसो (भिडियोसहित)

सात सरल योगासन, जसले घटाउँछ पेटको बोसो (भिडियोसहित)

वायु प्रदूषणले खतराको तह नाघ्यो, बढे बिरामी

वायु प्रदूषणले खतराको तह नाघ्यो, बढे बिरामी

३५ वर्ष कटेपछि सन्तानको योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ ? यसो गर्नुहोस्

३५ वर्ष कटेपछि सन्तानको योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ ? यसो गर्नुहोस्